Zdjęcie

BP Witold Trólka

90. rocznica plebiscytu na Górnym Śląsku

20 marca 1921 roku odbył się plebiscyt wyznaczony w 1919 w wersalskim traktacie pokojowym kończącym I wojnę światową

Plebiscyt był poprzedzony dwoma powstaniami ludności Śląska domagającej się przyłączenia regionu do Polski. Objął 1573 gminy Górnego Śląska w powiatach: bytomskim, katowickim, gliwickim, tarnogórskim, rybnickim, pszczyńskim, strzeleckim, opolskim, lublinieckim, kozielskim, kluczborskim, głubczyckim i części powiatu prudnickiego.

W plebiscycie wzięło udział 1 190 tys. osób (97,5% ogółu uprawnionych). Kartkę z dwujęzycznym napisem Niemcy wrzuciło do urny 59,4%, a z napisem Polska 40,3% uprawnionych do głosowania. Niemcy wygrali również w przeliczeniu na gminy, odnosząc sukces w 834 gminach na 1510. Pełny sukces odnieśli w miastach.

Plebiscyt był nadzorowany przez Międzysojuszniczą Komisję Rządzącą i Plebiscytową na Górnym Śląsku z siedzibą w Opolu. Na czele angielsko-francusko-włoskiej Komisji stał generał francuski Henri Le Rond. Zastępcą Le Ronda był gen. Armando de Marinis (Włoch), Wielką Brytanię reprezentował płk Harold Percival. Do Komisji byli oddelegowani przedstawiciele Polski, Niemiec, Watykanu i Czechosłowacji. Polskę reprezentował konsul generalny Daniel Kęszycki.

Po zakończeniu plebiscytu strona polska podjęła niezwłocznie działania zmierzające do wywarcia nacisku na aliantów przed podjęciem przez nich ostatecznej decyzji. Wojciech Korfanty zaproponował podział terenu plebiscytowego według tzw. Linii Korfantego, a więc w przybliżeniu wzdłuż biegu Odry. Przy przyjęciu takiego rozstrzygnięcia 60% powierzchni i 70% mieszkańców obszaru plebiscytowego miało przypaść Polsce.

Niepomyślna dla strony polskiej sytuacja po plebiscycie skłoniła Korfantego do zaakceptowania odrzucanego przez niego do tej pory rozwiązania siłowego, do którego nakłaniali go od dawna oficerowie skupieni w konspiracji wojskowej. Miało się ono ograniczyć do krótkiej demonstracji na wzór II powstania, potwierdzającego wolę Górnoślązaków przyłączenia do państwa polskiego. Po osiągnięciu przez wojska powstańcze Linii Korfantego zamierzał rozpocząć rokowania rozejmowe.

W związku z dalszymi niekorzystnymi postanowieniami dla Polaków doszło do wybuchu III Powstania Śląskiego. Rozpoczęło się ono w nocy z 2 na 3 maja 1921 roku ogłoszeniem strajku generalnego i skutecznym odcięciem połączeń kolejowych między Rzeszą Niemiecką a Górnym Śląskiem.

W poniedziałek 21 marca 2011 roku w Sali Sejmu Śląskiego odbyła się debata oksfordzka, zorganizowana rocznicę plebiscytu. Debata prowadzona był między drużynami III Liceum Ogólnokształcącego im. A. Mickiewicza w Katowicach i II Liceum Ogólnokształcącego im. G. Morcinka w Rudzie Śląskiej.

2011-03-21
Zdjęcie

© Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Wszelkie prawa zastrzeżone. / DESIGN Dawid Korzekwa